 |
 |
Katarzyna Zimek: Władysław Szlengel, "Tanga" na CD z Gazetą Wyborczą. Gazeta Wyborcza. 12 maja 2015.
http://wyborcza.pl/1,95793,17903882,_Tanga__na_CD_z_Gazeta_Wyborcza.html
Płyty są pierwszym wydanym zbiorem tang z tekstami Władysława Szlengla.
Władysław Szlengel – liryk, satyryk, kabareciarz, współtwórca warszawskiego folkloru w piosence, poeta getta. Urodził się w Warszawie i prawie całe życie mieszkał na Woli w kamienicy przy ul. Waliców 14 – tej, której boczną ścianę pokrywa dziś mural Kamień i co. Z rodzinnym miastem łączyła go silna więź.
W latach trzydziestych jego utwory ukazywały się w prasie. Tworzył też teksty dla kabaretów. W 1939 brał udział w kampanii wrześniowej. Później, przebywając w getcie warszawskim, napisał wiersze dokumentujące doświadczenie Zagłady. W kawiarni Sztuka współtworzył i prowadził „Żywy Dziennik” – żartobliwą kronikę getta, kabaretową wersję szpalt gazety. Zginął wraz z żoną w czasie powstania w getcie warszawskim, 8 maja 1943. Miał 31 lat.
Przed wojną był wziętym autorem tekstów piosenek, wielu tang, zarówno sentymentalnych, jak i wesołych, pisanych z zacięciem ludycznym. Spod jego pióra wyszły polskie adaptacje zagranicznych przebojów filmowych (m.in. niemieckiego Tango Notturno, włoskiego Torna piccina mia). Pierwowzorem Podwórzowego grajka była piosenka Oj hert mich an z filmu Judeł gra na skrzypcach, koprodukcji polsko-amerykańskiej w języku jidysz. Bywało też odwrotnie: polskie teksty Szlengla stawały się kanwą dla jidyszowych, jak w wypadku tanga Dokąd mam iść (do melodii przeboju rosyjskiego Gałubyje głaza skomponowanej przez Oskara Stroka). Tytuł i niektóre frazy przejął od Szlengla Samuel Korn-Teuer, tworząc Wu ahin zol ich gejn – utwór podejmujący temat żydowskiego losu, rozsławiony za granicą po wojnie, nagrany zaś w Warszawie w 1938 i śpiewany później w getcie warszawskim, gdzie zginął jego autor.
Pierwsze nagrania tang z tekstami Szlengla na płytach gramofonowych pochodzą z 1936. Najczęściej pisał w spółce autorskiej z Józefem Lipskim, później występującym razem z nim w kawiarni Sztuka i zamordowanym w 1943. Współpracował z kompozytorem Bolesławem Mucmanem, prywatnie kolegą z podwórka na Walicowie. Wspólnie wykreowali warszawskie przeboje andrusowskie, pastisze stylizowane na miejski folklor, które śpiewała cała stolica, a orkiestry uliczne włączyły do swojego repertuaru. Mucman zginął w 1942 podczas akcji likwidacyjnej w getcie.
Katarzyna Zimek (C) 2015
CD1 Tanga sentymentalne
1. WRÓĆ DO MNIE, MOJA MAŁA - Stefan Witas
(muz. C.A. Bixio, 1938)
2. DAJ MI RÓŻĘ, SENORITO - Janusz Popławski
(z J. Lipskim, muz. R. Sielicki, 1939)
3. TANGO NOTTURNO - Mieczysław Fogg
(z J. Lipskim, muz. H.O. Borgmann, 1938)
4. KSIĘŻYC I JA - Wiera Gran
(muz. Mascheroni, 1939)
5. ARGENTYŃSKA NOC - Janusz Popławski
(muz. G. Manno, 1939)
6. PÓJDĘ ZA TOBĄ WSZĘDZIE - Stefan Witas
(muz. J. Witas, 1938)
7. ZAPŁAKANE OCZY - Mieczysław Fogg
(muz. J. Wilner, 1938)
8. ZAPOMNIANY ROMANS - Adam Aston
(z J. Lipskim, muz. T. Kwieciński, 1937)
9. TANGO POŻEGNANIA - Janusz Popławski
(muz. M. Garbo, 1939)
10. DOKĄD MAM IŚĆ - Stefan Witas
(muz. O. Strok, 1938)
11. PODWÓRZOWY GRAJEK - Adam Aston
(z J. Lipskim, muz. A. Ellstein, 1937)
CD2 Tanga andrusowskie
1. JAK ZABAWA, TO ZABAWA (fokstrot wakacyjny) - Chór Juranda
(z J. Rybą, muz. A. Lewandowski, 1936)
2. JADZIEM, PANIE ZIELONKA (tango wesołe) - Tadeusz Faliszewski
(z J. Lipskim, muz. B. Mucman, 1937)
3. JA PANIĄ GDZIEŚ WIDZIAŁEM - Tadeusz Faliszewski
(z J. Lipskim, muz. Kratky, Sobotka, 1936)
4. SKONFISKOWANE TANGO - Adam Aston
(z J. Lipskim, muz. F. Scher, 1936)
5. DZIEWCZYNA Z PODWALA (tango charakterystyczne) - Mieczysław Fogg
(muz. B. Mucman, 1939)
6. PANNA ANDZIA MA WYCHODNE (tango komiczne) - Chór Juranda
(muz. B. Mucman, 1936)
7. OCZY MOJEJ ZOSI - Marian Demar
(muz. O. Strok, 1938)
8. CHODŹ NA PIWKO NAPRZECIWKO (tango wesołe) - Edward Jasiński
(muz. B. Mucman, 1938)
9. RAZ SIĘ ŻYJE (tango andrusowskie) - Adam Wysocki
(z J. Lipskim, muz. R. Sielicki, 1937)
10. PARDON, JA NIE NALEGAM (tango charakterystyczne) - Tadeusz Faliszewski
(z J. Lipskim, muz. W. Eiger, 1936)
Zestawienie i opracowanie: Katarzyna Zimek
Digitalizacja i mastering: Tomasz M. Jankowski